Nguồn dược liệu phong phú
Theo thống kê, trên địa bàn thành phố ghi nhận hơn 830 loài dược liệu, trong đó có 36 loài nằm trong sách đỏ. Những loài quý hiếm như sâm Ngọc Linh, đảng sâm, ba kích tím, sa nhân tím, chè dây, quế Trà My… không chỉ có giá trị kinh tế mà còn hàm chứa tri thức dân gian quý báu của các tộc người Cơ Tu, Ca Dong, Xê Đăng…
.jpg)
Chủ tịch UBND thành phố Lương Nguyễn Minh Triết và Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu thăm khu vực ươm giống sâm Ngọc Linh tại Trạm Dược liệu Trà Linh. Ảnh: HỒ QUÂN
Riêng với sâm Ngọc Linh, tổng diện tích có khả năng trồng loài dược liệu này trên toàn địa bàn thành phố là 15.567ha. Trong đó, diện tích ở độ cao 1.200 - 2.000m là 13.329ha và khu vực hơn 2.000m là 2.238ha. Đây là những khu vực có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây sâm Ngọc Linh.
Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho biết, tổng diện tích đã trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn đạt khoảng 1.500ha, phân bố tập trung ở các xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Trà Vân và Nam Trà My. Hiện nay có khoảng 1.800 hộ dân tham gia trồng sâm.
Đáng chú ý, có khoảng 40 nhóm hộ/532 hộ gia đình và 18 tổ chức được giao đất hoặc thuê môi trường rừng để trồng sâm.
Ngoài ra, việc di thực sâm Ngọc Linh sang các khu vực có độ cao từ 1.320m đến hơn 1.500m bước đầu cho hiệu quả tích cực, điển hình là các xã Trà Đốc, Phước Thành, Hùng Sơn, La Êê.
Với tiềm năng nổi trội, chiến lược phát triển rõ ràng và có nhiều chính sách ưu đãi hấp dẫn, nhiều chuyên gia đánh giá, thành phố Đà Nẵng có lợi thế thu hút đầu tư phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn GACP-WHO. Đồng thời hình thành trung tâm cung ứng cây giống dược liệu, trung tâm nghiên cứu và chế biến sâu các loại dược liệu, trung tâm kiểm định chất lượng dược liệu…
Cơ hội vươn mình
Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia tại Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực được xem là “cú hích” chiến lược, mở ra cơ hội bứt phá cho ngành dược liệu địa phương.
Theo Quyết định số 463/QĐ-TTg, mục tiêu của đề án là phát triển đồng bộ vùng nguyên liệu, hệ thống chế biến, sản xuất, kinh doanh dược liệu, đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu của cả nước, phát huy tiềm năng của “quốc bảo” sâm Ngọc Linh cùng các cây dược liệu thế mạnh. Với định hướng này, chuỗi sản xuất khép kín từ nuôi trồng, thu hái, kiểm định chất lượng đến chế biến sâu sẽ được hình thành, đồng thời, áp dụng cơ chế ưu đãi để thu hút doanh nghiệp đầu tư, sớm đưa trung tâm đi vào hoạt động.
Nhờ những cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu, người dân yên tâm đầu tư trồng sâm Ngọc Linh dưới tán rừng. Ảnh: HỒ QUÂN
Tại hội nghị công bố quyết định về phê duyệt Đề án hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia diễn ra ngày 10/5/2025, nhiều ý kiến cho rằng Quảng Nam (cũ) hội tụ điều kiện thuận lợi về tài nguyên, khí hậu, vị trí địa lý - đặc biệt gần cảng nước sâu Chu Lai - để sản xuất, chế biến và xuất khẩu dược liệu quy mô lớn.
Theo bà Phạm Thị Xuân Hương, Tổng Giám đốc Công ty Dược phẩm OPC, đây là vùng trồng dược liệu trọng điểm quốc gia, phù hợp phát triển 10 loài bản địa, trong đó sâm Ngọc Linh là chủ lực. Khi trở thành trung tâm, Đà Nẵng có điều kiện huy động nguồn lực công - tư, xây dựng chuỗi liên kết từ vùng trồng đến nhà máy, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị xuất khẩu.
Trong khi đó, một khung pháp lý mới cũng đang tháo gỡ các rào cản trước đây. Ngày 15/8/2025 tới đây, Nghị định số 183/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, lần đầu cho phép nuôi trồng dược liệu hợp pháp dưới tán rừng với phương án được phê duyệt, tạo điều kiện mở rộng mô hình trồng sâm Ngọc Linh trong hành lang pháp lý minh bạch.
Các nhà đầu tư cho rằng Nghị định số 183 đã “mở đường” để Đà Nẵng hiện thực hóa mục tiêu trung tâm dược liệu miền Trung vào năm 2030.
Trung tâm dược liệu trong chiến lược phát triển
Trong dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội Đảng bộ thành phố Đà Nẵng nhiệm kỳ 2025 - 2030, phần mục tiêu tổng quát đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045 chưa đề cập đến việc hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia - đề án đã được Chính phủ phê duyệt với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực. Nhiều ý kiến cho rằng, dù cú hích chính sách đã có, thành phố cần nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, đất đai, vốn và ban hành cơ chế hỗ trợ đồng bộ để trung tâm sớm phát huy hiệu quả.
Khu vực phía Tây thành phố đang thu hút nhiều doanh nghiệp đầu tư vào dược liệu. Ảnh: HỒ QUÂN
Ông Nguyễn Đức Lực, Chủ tịch Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam, Giám đốc Công ty TNHH Sâm Sâm chia sẻ, đây là “cơ hội lịch sử” để đưa quốc bảo sâm Ngọc Linh lên một đẳng cấp mới, mang tính công nghiệp và hội nhập. Theo ông Lực, muốn doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư lĩnh vực này, chính quyền cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng, có chính sách bảo hộ thương hiệu và hỗ trợ xây dựng nhà máy chế biến sâu đạt chuẩn GMP. Ông Lực đề nghị Đà Nẵng kế thừa và nâng cấp các chính sách đặc thù trước đây đã được phê duyệt triển khai, để người trồng yên tâm mở rộng vùng nguyên liệu.
Từ vùng lõi sâm, ông Trần Văn Mẫn, Chủ tịch UBND xã Nam Trà My cho rằng: “Thành phố quan tâm hơn nữa đến “thủ phủ” sâm Ngọc Linh thông qua đầu tư hạ tầng giao thông lên vùng trồng, hỗ trợ giống, vốn và kỹ thuật, đồng thời duy trì các hoạt động quảng bá như Lễ hội Sâm Ngọc Linh để thu hút nguồn lực xã hội. Chỉ khi đời sống người trồng được bảo đảm, cây sâm mới thực sự trở thành cây làm giàu cho đồng bào dân tộc thiểu số”.
Ở khu vực phía Đông Trường Sơn, ông Nguyễn Thanh Tân, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Giang cho biết, địa phương có lợi thế rừng tự nhiên phong phú, thích hợp trồng nhiều loại dược liệu dưới tán rừng. “Thành phố sớm hỗ trợ quy hoạch vùng trồng tập trung, thu hút doanh nghiệp liên kết bao tiêu sản phẩm, đồng thời xây dựng vườn bảo tồn và trung tâm ươm tạo giống để tạo nền tảng lâu dài cho ngành dược liệu”, ông Tân nói.
Các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh được thị trường đón nhận. Ảnh: HỒ QUÂN
Tại hội nghị công bố quyết định về phê duyệt Đề án hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia, ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT THACO cho biết, tập đoàn đã chuẩn bị sẵn nguồn lực, quy hoạch cụm công nghiệp chuyên về nông lâm nghiệp gắn với dược liệu. THACO cam kết đồng hành để phát triển đề án và mong muốn Đà Nẵng trở thành trung tâm chế biến chuyên sâu, kết hợp nghiên cứu khoa học và sản xuất sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, hướng đến xuất khẩu.
Ông Trần Bá Dương khẳng định đây là “sứ mệnh và trách nhiệm” của doanh nghiệp lớn nhằm tạo việc làm, nâng giá trị sản phẩm và lan tỏa lợi ích tới cộng đồng vùng trồng.
Phát triển từ chính sách trợ lực
Động lực phát triển dược liệu
Từ nguồn hỗ trợ khoảng 39 triệu đồng từ Nghị quyết số 09/2022 của HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ), anh Cơlâu Thái Ngọc (thôn Pơ’ning, xã Tây Giang) duy trì diện tích trồng ba kích 3ha, với mật độ khoảng 15.000 cây/ha.
Mỗi năm, anh xuất bán 150 - 200kg củ ba kích, thu về 75 - 100 triệu đồng. Ngoài ra, anh còn xây dựng mô hình vườn gieo ươm cây giống, cung ứng cho thị trường khoảng 35.000 cây/năm.
.jpg)
Anh Cơlâu Thái Ngọc (thôn Pơ’ning, xã Tây Giang) là một trong những hộ được hỗ trợ từ Nghị quyết 09. Ảnh: HỒ QUÂN
“Tôi còn được hỗ trợ hệ thống tưới tiêu và phát triển vườn dược liệu khoảng 50 triệu đồng từ Nghị quyết số 35/2021 của HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ). Tổ hợp tác dược liệu Ánh Dương do tôi làm Tổ trưởng cũng được Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí mua máy nấu rượu ba kích; máy sấy và đóng gói để sản xuất các loại trà dược liệu túi lọc. Để có đầu ra, tôi liên kết với 13 hộ, vừa ổn định thị trường, vừa đảm bảo tiêu thụ nguồn dược liệu của bà con”, anh Ngọc chia sẻ.
Nghị quyết số 09/2022 của HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) quy định cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và cây dược liệu khác giai đoạn 2022 - 2025, trở thành động lực để hộ, nhóm hộ, HTX phát triển dược liệu dưới tán rừng.
Ông Bling Miên, Giám đốc HTX Nông dược và Du lịch Lộc Trời (xã Hùng Sơn) cho biết, năm 2024 đơn vị phát triển thêm 5ha ba kích từ nguồn hỗ trợ cây giống của Nghị quyết số 09, nâng tổng diện tích dược liệu của HTX lên 20ha.
“Nhờ chính sách hỗ trợ, 20 thành viên HTX có điều kiện mở rộng diện tích. Vài hộ trong chuỗi liên kết còn chủ động thay thế diện tích trồng keo, sắn sang trồng quế kết hợp dược liệu. Đây là cơ hội để người dân nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững”, ông Miên cho biết.
Mở rộng diện tích
Tổng diện tích các loại dược liệu trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ước đạt hơn 10.000ha, chủ lực là sâm Ngọc Linh, quế Trà My, bảy lá một hoa, ba kích, đảng sâm. Đáng chú ý, diện tích trồng dược liệu tăng rõ rệt qua từng năm. Đây là kết quả từ các chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu thực sự đi vào đời sống, đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Ngoài Nghị quyết số 09, HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) còn có Nghị quyết số 40/2017 về cơ chế hỗ trợ bảo tồn, phát triển cây quế Trà My giai đoạn 2018 - 2025.
Qua 7 năm thực hiện nghị quyết đã hỗ trợ phát triển gần 2.800ha quế Trà My, gồm hơn 1.200ha trồng tập trung, hơn 1.500ha trồng phân tán, với 4.611 hộ tham gia, tập trung ở khu vực phía tây thành phố. Đến hết năm 2025, dự kiến diện tích quế Trà My đạt khoảng 7.800ha.
Với Nghị quyết số 09, tổng ngân sách dự kiến bố trí hỗ trợ bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và cây dược liệu khác giai đoạn 2022 - 2025 hơn 104 tỷ đồng. Riêng trong 2025, kinh phí hỗ trợ là 42 tỷ đồng.
Từ đầu năm đến nay chính quyền các địa phương đã hỗ trợ hơn 140.000 cây giống sâm Ngọc Linh cho hơn 2.330 hộ dân, với tổng diện tích phát triển trồng mới là hơn 7ha. Cạnh đó, hỗ trợ hộ và nhóm hộ về cây giống dược liệu khác như ba kích, bảy lá một hoa, chè dây... để phát triển trồng mới 77,6ha.
Người dân Bắc Trà My được hỗ trợ cây quế Trà My giống để mở rộng diện tích. Ảnh: HỒ QUÂN
Ông Lê Trung Thực, Chủ tịch UBND xã Trà Tập cho biết, hiện nay diện tích trồng sâm Ngọc Linh của xã đạt 577ha, các loại dược liệu khác 30ha; diện tích quế tập trung và phân tán khoảng 400ha.
Còn ông Châu Minh Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Trà Leng cho hay, từ năm 2020 đến nay, địa phương trồng mới 20.000 cây sâm Ngọc Linh và 33ha quế Trà My.
“Để phát huy tiềm năng, thế mạnh và hiệu quả các chính sách hỗ trợ, chúng tôi phấn đấu mỗi năm trồng 200-300 nghìn cây sâm Ngọc Linh và 600-700 nghìn cây quế Trà My”, ông Nghĩa chia sẻ.
Sau hợp nhất, các chính sách hỗ trợ phát triển dược liệu giai đoạn 2021 - 2026 do HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) ban hành đã được HĐND thành phố Đà Nẵng khóa X thông qua để tiếp nối hiệu lực. Đây là kỳ vọng của chính quyền và người dân các địa phương có thế mạnh về dược liệu, vừa góp phần giảm nghèo bền vững, vừa mở ra bước đột phá phát triển trong tương lai.
Liên kết và chuẩn hóa để vươn xa
Liên kết sản xuất
Năm 2018, anh Bhnước Ngan ở thôn A Duông, xã Đông Giang, mạnh dạn chuyển đổi 4ha nương rẫy sang trồng ba kích tím. Được hỗ trợ hơn 3.000 cây giống từ địa phương, anh trồng ba kích xen 5.000 cây quế.
Anh Bhnước Ngan trồng ba kích tím dưới tán rừng. Ảnh: HỒ QUÂN
Tìm tòi học hỏi kỹ thuật chăm sóc, sau 4 năm, vườn ba kích đã cho thu hoạch hơn 100 triệu đồng, giúp gia đình anh thoát nghèo.
Để sản phẩm “trồng ra bán được và không bị ép giá”, năm 2021 anh Ngan kết nối với Công ty TNHH MTV Cây giống Bắc Trung Nam (trụ sở tại xã Hòa Vang) triển khai dự án trồng ba kích tím nuôi cấy mô tại tiểu khu 79 (A Duông).
Tham gia mô hình còn có 25 hộ dân khác trong thôn với tổng diện tích mở rộng lên đến hơn 30ha. Đến nay, ba kích trồng theo chuỗi liên kết sinh trưởng tốt, hứa hẹn cho thu nhập cao và bền vững.
Không chỉ ở Đông Giang, mô hình hợp tác chuỗi giá trị cũng đang nở rộ tại “thủ phủ” sâm Ngọc Linh.
Thời gian qua, Công ty CP Sâm Việt Nam - Vinapanax (Thành phố Hồ Chí Minh) đã ký hợp đồng liên kết với các nhóm hộ trồng sâm tại xã Trà Linh và Trà Tập để thu mua sâm Ngọc Linh nguyên liệu.
.jpg)
Sản phẩm SAPHRATON của Công ty TNHH Sâm Sâm được sản xuất dựa trên kết quả nghiên cứu và quy trình sản xuất đạt nhiều tiêu chuẩn. Ảnh: PHAN VINH
Nhờ đó, người trồng sâm có đầu ra ổn định, còn doanh nghiệp thì chủ động được nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến.
Ông Lương Trọng Khoa, Giám đốc Vinapanax cho rằng: “Chuỗi liên kết 4 nhà gồm nhà khoa học - nhà nước - nhà doanh nghiệp - nhà nông là chìa khóa để nâng tầm sâm Ngọc Linh. Doanh nghiệp rất cần Nhà nước hỗ trợ cơ chế và quảng bá, đồng thời cần sự vào cuộc của các viện nghiên cứu để chuẩn hóa kỹ thuật nuôi trồng, chế biến”.
Hướng đến xuất khẩu
Cùng với liên kết vùng nguyên liệu, việc phát triển công nghiệp chế biến sâu được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao giá trị và uy tín cho dược liệu.
Nhiều năm qua, Công ty CP Nấm linh chi Quảng Nam (đóng tại phường Tam Kỳ) đã nghiên cứu cho ra đời các dòng sản phẩm tiện dụng như trà hòa tan nấm lim xanh và cà phê hòa tan linh chi mang thương hiệu Linasa. Bộ đôi sản phẩm này nhanh chóng được người tiêu dùng đón nhận.
Nhiều sản phẩm chế biến sâu từ sâm Ngọc Linh có nhiều tiềm năng xuất khẩu. Ảnh: HỒ QUÂN
Ông Đào Duy Linh, Giám đốc Công ty CP Nấm linh chi Quảng Nam cho biết: “Đơn vị chú trọng áp dụng công nghệ hiện đại để giữ trọn dược tính quý của nấm trong từng gói trà, gói cà phê. Sản phẩm nấm Linasa không chỉ tiêu thụ mạnh tại thị trường trong nước mà còn được khách hàng quốc tế quan tâm. Hiện doanh nghiệp đang xúc tiến mở rộng sản xuất nhằm hướng đến xuất khẩu trong tương lai gần”. Lĩnh vực chế biến các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh cũng được đầu tư đa dạng.
Công ty TNHH Triết Minh - Trimico (đóng tại xã Chiên Đàn) đã đầu tư nhà máy chế biến dược liệu rộng 7.500m2. Bà Lê Thị Bích Luyện, Giám đốc Trimico cho biết: “Thời gian qua công ty đã cho ra mắt thị trường các sản phẩm như trà sâm, rượu sâm, thạch sâm… được người tiêu dùng đón nhận tích cực. Đồng thời cam kết doanh nghiệp sẽ song hành bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao đời sống cộng đồng vùng dược liệu”.
Ông Nguyễn Đức Lực, Chủ tịch Hội Sâm Ngọc Linh, Giám đốc Công ty Sâm Sâm cho rằng, kiểm định chất lượng là yếu tố sống còn của sản phẩm chế biến sâu trên thị trường. Sản phẩm muốn đi xa phải có vùng trồng rõ ràng, hàm lượng hoạt chất cụ thể, quy trình sản xuất đạt chuẩn.
“Hiện nay, địa phương chưa có trung tâm kiểm định đạt chuẩn, chi phí phân tích mẫu tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh rất cao, khiến các cơ sở nhỏ khó mở rộng quy mô sản xuất. Cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị chính quyền sớm đầu tư phòng thí nghiệm và trung tâm kiểm định dược liệu độc lập tại chỗ, đồng thời hỗ trợ đăng ký chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu cho sâm Ngọc Linh, những điều kiện tiên quyết để chinh phục thị trường xuất khẩu”, ông Lực nói.
Nội dung: HỒ QUÂN - PHAN VINH
Trình bày: MINH TẠO